Worksheet 10 ขั้นตอน สู่การตัดสินใจให้ดีขึ้น ด้วยวิธีคิดแบบ Decision Science

หลายครั้งการตัดสินใจก็ทำให้เราปวดหัว นาทีหนึ่ง รู้สึกเหมือนคิดมารอบคอบแล้ว ผ่านไปแป๊บเดียว ก็รู้สึกลังเลขึ้นมา ว่าเราลืมคิดอะไรไปรึเปล่า

วันนี้ เรามี step-by-step ไกด์ไลน์ ที่ใช้หลักการของวิทยาศาสตร์การตัดสินใจ ชวนเราค่อยๆคุยกับตัวเองไปทีละข้อๆ ให้เราค่อยๆทำความเข้าใจตัวเองและสถานการณ์ให้ลึกซึ้งขึ้น อีกทั้งยังช่วยให้เราคิดเป็นระบบ และ จัดการอารมณ์ หรือ ความกังวลที่เข้ามาส่งผลกับการตัดสินใจ

Worksheet นี้ จะช่วยเราค่อยๆประเมินทางเลือกอย่างเป็นระบบ จนถึงขั้นตอนสุดท้าย ที่เราจะตอบตัวเองว่า เราน่าจะไปทางไหนดี

วิธีใช้ worksheet นี้ คือ เราต้องซื่อสัตย์กับตัวเอง หลายๆครั้ง การตัดสินใจที่ดีของแต่ละคน อาจจะหมายถึงทางเลือกคนละทางกัน ไม่ได้มีคำตอบที่ “ถูก” หรือ “ผิด” มีแค่สิ่งที่ “เหมาะสำหรับเรา” เท่านั้น

ถ้าพร้อมแล้ว เรามาเริ่มกันเลยค่ะ … ถ้าเป็นไปได้ อยากให้เขียนสิ่งที่เราคิดในแต่ละข้อออกมา มากกว่าที่จะคิดคำตอบไว้ในใจค่ะ เพราะการเขียนออกมา มีระดับความชัดเจนของความคิดที่ดีกว่าการคิดในใจเยอะมากค่ะ

Step 1: ชัดเจนก่อนว่า เรากำลังตัดสินใจเรื่องอะไรอยู่?

ขั้นตอนนี้จะช่วยให้เราเห็นภาพชัดขึ้นว่าเรากำลังตัดสินใจเรื่องอะไร

เขียนเรื่องที่ต้องตัดสินใจตรงนี้:

• เรากำลังตัดสินใจเรื่องอะไรอยู่
• มีใครเกี่ยวข้อง หรือ ได้รับผลกระทบจากการตัดสินใจนี้บ้าง
• มี deadline หรือ เส้นตาย ที่เราต้องตัดสินใจหรือไม่

Step 2: เราอยากได้อะไร หรือ เราให้คุณค่ากับเรื่องอะไรบ้าง? (Goals & Values)

การทำความเข้าใจกับสิ่งที่เราต้องการจริงๆ จะช่วยให้เราตัดสินใจได้ง่ายขึ้น

• สิ่งสำคัญที่เราต้องคำนึงถึง ในการตัดสินใจครั้งนี้มีอะไรบ้าง
• สิ่งที่เราอยากได้ จากการตัดสินใจครั้งนี้มีอะไรบ้าง
• สิ่งที่เราอยากหลีกเลี่ยง มีอะไรบ้าง
• ถ้าเราไม่สามารถได้ทุกอย่างที่เราต้องการ อะไรบ้างที่เรายอมแลก เพื่อให้ได้สิ่งที่เราต้องการมากว่า? อะไรบ้างที่เราไม่ยอมแลก?

Step 3: เรามีทางเลือกอะไรบ้าง? (Options)

• ทางเลือกที่เรากำลังพิจารณาอยู่ คือ

1. ________________________________________________________________
2. ________________________________________________________________
3. ________________________________________________________________

• ถ้าเราไม่ได้มีข้อจำกัดหรือ ไม่ต้องกังวลเรื่องอะไรเลย เราจะมีทางเลือกอะไรอีกบ้าง?
• ถ้าเราลองใช้ความคิดสร้างสรรค์ดูหน่อย มีทางเลือกใหม่ๆ อะไรในการตัดสินใจครั้งนี้บ้าง?

Step 4: ข้อมูลที่เราควรมีก่อนการตัดสินใจมีอะไรบ้าง? (Information)

ข้อมูลที่ถูกต้อง ครบถ้วน เชื่อถือได้ จะช่วยให้เราตัดสินใจได้ดีขึ้น

• เราควรจะรู้อะไรบ้าง ก่อนตัดสินใจ
• มีใครบ้างที่เราควรพูดคุยด้วย ก่อนตัดสินใจ
• แหล่งข้อมูลของเรา เชื่อถือได้แค่ไหน
• มีเรื่องอะไรบ้างที่เรากังวล หรือ ไม่มั่นใจ

Step 5: ตรวจสอบกับดักทางความคิด (Counter Biases and Emotions)

คนเราทุกคน มีอคติมาเกี่ยวข้องในการตัดสินใจอยู่เสมอ การรู้ทันอคติของตัวเอง จะช่วยให้เราตัดสินใจได้ดีขึ้น มาดูกันว่าเราติดกับดักทางความคิดอะไรอยู่หรือเปล่า

✅ Sunk Cost (เสียดายสิ่งที่ลงทุนไปแล้ว)เราเลือกทางนี้ เพียงเพราะเสียดายเวลา เงิน หรือสิ่งที่ทำไปแล้ว?

☐ ใช่ ☐ ไม่ใช่

✅ Loss Aversion (กลัวการสูญเสียมากเกินไป) เรากลัวที่จะเสียสิ่งที่มีอยู่ จนลืมคิดถึงสิ่งดีๆ ที่อาจจะได้กลับมา?

☐ ใช่ ☐ ไม่ใช่

✅ Status Quo Bias (ชอบความเคยชิน) เราเลือกความเคยชินเดิมๆ เพราะรู้สึกสบายใจแม้จะไม่ได้ดีที่สุด?

☐ ใช่ ☐ ไม่ใช่

✅ Confirmation Bias (เลือกข้อมูลเข้าข้างตัวเอง) เรากำลังหาแต่ข้อมูลที่สนับสนุนสิ่งที่เราเชื่ออยู่แล้ว?

☐ ใช่ ☐ ไม่ใช่

👉 Challenge ตัวเอง: ถ้าเพื่อนสนิทมาขอคำแนะนำ ในการตัดสินใจเรื่องนี้ เราจะพูดว่าอะไร?

Step 6: ประเมินทางเลือกแต่ละทาง พร้อมสิ่งที่อาจเกิดขึ้น (Scenario planning)

Option 1:

สถานการณ์	หน้าตาเป็นยังไง	โอกาสเกิด(%)
Best Case (ดีสุด)
Base Case (เป็นไปได้มากสุด)
Worst Case (แย่สุด)

Option 2:

สถานการณ์	หน้าตาเป็นยังไง	โอกาสเกิด(%)
Best Case (ดีสุด)
Base Case (เป็นไปได้มากสุด)
Worst Case (แย่สุด)

Step 7: จินตนาการถึงอนาคต (Imagine the future)

วิธีนี้จะช่วยให้เราออกจากอารมณ์ในปัจจุบัน และปรับมุมมองของเรา ให้สอดคล้องกับสิ่งที่เราต้องการในระยะยาว

• อีก 10 นาที เราจะรู้สึกยังไงกับการตัดสินใจนี้?
• อีก 10 เดือน เราจะรู้สึกยังไง?
• อีก 10 ปี เราจะรู้สึกยังไง?

Step 8: บริหารความไม่แน่นอน (Manage uncertainty)

• มีความเสี่ยง หรือความไม่แน่นอนอะไรบ้างที่อาจเกิดขึ้น และส่งผลต่อผลลัพธ์ที่เราอยากให้เป็น?
• เราจะรับมือกับความเสี่ยง หรือ ความไม่แน่นอนเหล่านั้นยังไงได้บ้าง
• มีวิธีไหนบ้างที่จะช่วยลดความเสี่ยงนี้?

Step 9: ตอนนี้ เราพร้อมตัดสินใจแล้วหรือยัง? (Decision fitness)

☐ พร้อมแล้ว

• จากทุกขั้นตอนที่ผ่านมา เรารู้สึกว่าเราโน้มเอียงไปทางเลือกไหนมากกว่ากันในตอนนี้? เรามีแนวโน้มไปทาง:
• มีอะไรที่เราอยากบอกตัวเองเกี่ยวกับการตัดสินใจครั้งนี้?

☐ ยังไม่พร้อม (ระบุสาเหตุ):

Step 10: วางแผนขั้นตอนถัดไป (Commitments and Next steps)

หนึ่งในสิ่งที่สำคัญที่สุดของการตัดสินใจที่มีคุณภาพ คือ การมี commitment และ action plan ที่ชัดเจน ว่าเราจะทำให้การตัดสินใจของเรา เป็นรูปเป็นร่างขึ้นมาได้ยังไง ในขั้นตอนนี้ เราจะเขียนแผนของสิ่งที่ต้องทำ พร้อมกำหนด deadline ให้ตัวเองกันค่ะ (ควรเขียนระบุให้เจาะจงที่สุดเท่าที่เป็นไปได้)

การตัดสินใจที่ดีไม่จำเป็นต้องรีบร้อนหรือได้คำตอบที่สมบูรณ์แบบ 100% การมีพื้นที่ให้ตัวเองได้คิด และ ทำความเข้าใจกับความต้องการของตัวเอง และ สถานการณ์รอบด้าน จะช่วยให้เรามั่นใจมากขึ้นและตัดสินใจได้ดีขึ้น หวังว่า worksheet นี้จะช่วยให้ทุกคนมี clarity มากขึ้น และตัดสินใจได้ดีขึ้นนะคะ